Đánh giá hoạt tính sinh học của cao dây gắm trong điều trị Gút thông qua cơ chế giảm acid uric

Đánh giá hoạt tính sinh học của cao dây gắm trong điều trị Gút thông qua cơ chế giảm acid uric

Kết quả sàng lọc in vitro cho thấy mẫu cao cồn thân Gắm lá rộng (Gnetum latifolium) thu hái tại Kiên Giang có tác dụng ức chế xanthine oxidase mạnh nhất (IC 50 = 190,54 g/ml) trong số 165 mẫu được khảo sát.

Trong y học cổ truyền, dây gắm (Gnetum montanum) (1) – một loại thực vật hạt trần thuộc họ Gnetacea, vốn được biết đến với đặc tính ấm, đắng, có khả năng giảm ứ máu, sưng viêm, giảm đau, trong dân gian thường được sử dụng để điều trị đau khớp, thấp khớp, căng cơ, vết loét, chảy máu…

Đánh giá hoạt tính sinh học của cao dây gắm trong điều trị Gút thông qua cơ chế giảm acid uric

Dây gắm (Gnetum montanum) được xem là một loại thuốc phổ biến trong y học dân gian

Dây gắm chủ yếu chứa stilbene, alkaloit, một số loại dầu dễ bay hơi, flavonoid và các hợp chất khác như isorhapontigenin, oligomers resveratrol, cao nhất và hàm lượng glycosides. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, sử dụng chiết xuất từ dây gắm có thể ức chế sự chuyển hóa xanthine và hypoxanthine thành acid uric, tứ đó làm giảm acid uric máu, đồng nghĩa với việc có thể giảm sản xuất anion superoxide và các chất độc hại khác, có khả năng được sử dụng để phòng ngừa và điều trị chứng tăng acid uric máu ở bệnh nhân gút.

Ngoài ra chiết xuất dây gắm cũng là một chất ức chế xanthine oxidase, làm giảm hoạt động tăng sinh acid uric huyết thanh, có tác dụng chống viêm tương tự như việc sử dụng colchicine (một loại thuốc sử dụng để điều trị các cơn gút cấp), giảm hiện tượng viêm khớp hiệu quả.

Tại Việt Nam, dây gắm phân bố rộng rãi ở nhiều khu vực, điển hình như Vĩnh Phúc (Tam Đảo), Hà Nội (Ba Vì), Quảng Trị, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Tây Ninh, Kiên Giang (Đảo Phú Quốc)… Tuy nhiên gần đây, một chuyên đề nghiên cứu “Sàng lọc tác dụng hạ acid uric (axit uric) máu của một số dược liệu thu hái tại các tỉnh phía nam Việt Nam” do một nhóm các chuyên gia bao gồm PGS.TS Huỳnh Ngọc Thụy cùng ThS.Trịnh Túy An thuộc Đại học Y Dược TP.HCM qua khảo sát cho thấy, cao dây gắm tại Kiên Giang có khả năng ức chế enzyme xanthine oxidase mạnh mẽ nhất, nhờ đó giúp điều trị và cải thiện bệnh gút an toàn, nhanh chóng nhất, mở ra tiềm năng mới về phương pháp điều trị gút bằng dược liệu, thay thế cho các chế phẩm tổng hợp phổ biến như Colchicine hay Allopurinol và NSAIDs (thuốc chống viêm không steroid) (2).

Đánh giá hoạt tính sinh học của cao dây gắm trong điều trị Gút thông qua cơ chế giảm acid uric

Để thực hiện chuyên đề này, tại Việt Nam, các chuyên gia đã tiến hành thu thập 21 mẫu dược liệu thuộc 7 họ thực vật thu hái từ các tỉnh phía nam Việt Nam, sau đó tiến thực hiện kiểm tra khả năng giảm acid uric huyết thanh của mỗi mẫu. Từ 55 bộ phận dùng của 21 dược liệu này đã thu được lên đến 165 cao chiết ở dạng cắn khô.

Đánh giá hoạt tính sinh học của cao dây gắm trong điều trị Gút thông qua cơ chế giảm acid uric

Kết quả sàng lọc in vitro cho thấy mẫu cao cồn thân Gắm lá rộng (Gnetum latifolium) thu hái tại Kiên Giang có tác dụng ức chế xanthine oxidase mạnh nhất (IC 50 = 190,54 g/ml) trong số 165 mẫu được khảo sát.

Trong số các cao phân đoạn phân tách từ cao cồn toàn phần thân Gắm lá rộng, cao phân đoạn chloroform cho tác dụng ức chế xanthine oxidase mạnh nhất (IC 50 = 150,37 g/ml) và được chọn để tiếp tục thử nghiệm in vivo tác dụng hạ acid uric máu. Ở cả ba liều khảo sát 150, 100 và 50 mg/kg, cao phân đoạn chloroform thân Gắm lá rộng đều cho tác dụng cấp hạ acid uric máu. Trong đó liều 150 và 100 mg/kg có tác dụng hạ acid uric máu khi điều trị theo phác đồ dự phòng.

Kết quả khảo sát vào ngày đầu tiên của đợt thử nghiệm cho thấy, ở cả ba liều 150, 100 và 50 mg/kg, mẫu cao phân đoạn chloroform thân Gắm lá rộng đều cho tác dụng hạ acid uric máu cấp có ý nghĩa thống kê (p  0,01) so với lô chứng bệnh ở cùng thời điểm. Ở liều 150 mg/kg, cao thử nghiệm cho tác dụng hạ acid uric máu là 50,28% so với lô chứng bệnh. Kết quả trên gần tương đương với tác dụng hạ acid uric máu của allopurinol ở lô đối chiếu là 55,03%. Ở liều 100 mg/kg, tác dụng hạ acid uric máu của cao thử nghiệm là 44,69%. Ở liều 50 mg/kg, cao thử nghiệm cho tác dụng hạ acid uric máu là 41,62%.

Đối chiếu với kết quả khảo sát ngày đầu tiên của đợt thử nghiệm, nồng độ acid uric máu của chuột ở lô dùng cao thử nghiệm liều 150 và 100 mg/kg sau 7 ngày đều giảm có ý nghĩa thống kê (p  0,05). Riêng đối với lô dùng cao thử nghiệm liều 50 mg/kg không nhận thấy sự thay đổi có ý nghĩa thống kê (p > 0,05) giữa hai thời điểm khảo sát.

Sau 14 ngày áp dụng phác đồ điều trị, cao thử nghiệm ở liều 150 mg/kg cho tác dụng hạ acid uric máu mạnh hơn allopurinol ở lô đối chiếu (giảm 55,87%). Liều 100 mg/kg cao thử nghiệm cho tác dụng hạ acid uric máu là 48,47%. Liều 50 mg/kg tác dụng hạ acid uric máu của cao thử nghiệm là 42,62%.

Đánh giá hoạt tính sinh học của cao dây gắm trong điều trị Gút thông qua cơ chế giảm acid uric

Quá trình tiến hành sử dụng cao phân đoạn chloroform từ cao cồn toàn phần thân Gắm lá rộng liều 150 và 100 mg/kg bằng đường uống cũng cho thấy dược liệu này không gây ảnh hưởng đến thể trạng chung của chuột thí nghiệm.

Qua kết quả nghiên cứu này, các chuyên gia cho rằng, việc sử dụng cao dây gắm thực sự có thể ức chế sự chuyển hóa xanthine và hypoxanthine thành acid uric (axit uric), từ đó làm hạ nồng độ acid uric (axit uric) máu và có thể giảm sản xuất anion superoxide cũng như các chất độc hại khác, phù hợp với mục đích phòng ngừa và điều trị tăng acid uric (axit uric) máu ở bệnh nhân gút (gout), là lựa chọn thay thế lý tưởng cho việc sử dụng Colchicine, Allopurinol hay NSAIDs vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quá trình sử dụng khi gây ra nhiều tác dụng phụ lên sức khoẻ người bệnh.

Tài liệu tham khảo

  1. TS. Triệu Văn Hùng (Chủ biên) – TS. Nguyễn Bá (chủ nhóm bài lương thực thực phẩm) – TS. Lưu Đàm Cư – TS. Phan Huy Dục – ThS. Tạ Minh Hòa – ThS. Nguyễn Thị Hiền – TS. Trần Minh Hợi – TS. Nguyễn Khắc Khôi – TS. Vũ Xuân Phương – TS. Nguyễn Nghĩa Thìn – KS. Vũ Văn Dũng; Dự án hỗ trợ chuyên ngành Lâm sản ngoài gỗ tại Việt Nam – Pha II. Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam 2007.; Nhà xuất bản Bản đồ – 2007. Trang 265
  2. Trịnh Tuý An, Huỳnh Ngọc Thuỵ, “Sàng lọc tác dụng hạ acid uric (axit uric) máu của một số dược liệu thu hái tại các tỉnh phía nam Việt Nam”, 2016